İstatistiksel İletişim Topluluğu'nun Bilgi Paylaşım ve Üretim Ortamı

Posts tagged ‘etkinlik’

Hangi Devlet Üniversiteleri Ödeneklerini Girişimcilik Açısından Daha Etkin Değerlendiriyorlar?

2015-2017 Orta Vadeli Mali Planının açıklanmasıyla birlikte üniversitelerin 2015 yılı için ödenek teklif tavanları da belli oldu. Anadolu Ajansının haberine göre İstanbul Üniversitesinin 2015 yılı ödenek teklifi TBMM’nin ödenek teklifini geride bıraktı. En yüksek ödenek teklifi veren ilk 10 üniversite İstanbul Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi, Anadolu Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi şeklinde sıralandı. Bu 10 üniversitenin toplam ödenek teklifi, 105 devlet üniversitesinin toplam ödenek teklifinin %26,25’ini oluşturmakta. Yani tüm devlet üniversitelerinin yaklaşık %10’unu oluşturan bu kısım, ödeneklerin yaklaşık dörtte birini talep etmekte.

Bu durum aklıma şu soruyu getirdi: Acaba üniversiteler, özellikle de devlet üniversiteleri, talep ettikleri ödeneklerin hakkını ne derecede veriyorlar? Tabi ki üniversitelerin kalitesini ve başarısını ölçen pek çok ölçüt tanımlanabilir. Bazı üniversiteler mezun ettikleri öğrenci sayısı ile ön plana çıkarken, diğerleri yaptıkları bilimsel çalışmalarda, bir kısmı da ürettikleri yenilikler ve patentlerde başı çekiyorlar.

Bilindiği üzere TÜBİTAK 2012 yılından bu yana Girişimci ve Yenilikçi Üniversite Endeksini hesaplayıp yayınlamakta. TÜBİTAK bu endeks sayesinde her yıl Türkiye’nin en girişimci ve yenilikçi 50 üniversitesini belirlemeye çalışıyor. TÜBİTAK’ın belirttiği üzere

“Girişimci ve Yenilikçi Üniversite Endeksi ile üniversiteler, bilimsel ve teknolojik araştırma yetkinliği, fikri mülkiyet havuzu, işbirliği ve etkileşim, girişimcilik ve yenilikçilik kültürü ile ekonomik katkı ve ticarileşme boyutları altında 23 göstergeye göre sıralandı.”

sıralanmaktadır. Dolayısıyla bu endeks üniversitelerin ne derece yenilik ürettiğinin bir göstergesi olarak ele alınabilir. Ben de bu bağlamda üniversitelerin ödenek teklifleri ile girişimcilik ve yenilikçilik düzeyleri arasında nasıl bir ilişki olduğunu ölçmeye çalıştım. Bu sayede üniversitelerin talep ettikleri ödeneklerin hakkını girişimcilik ve yenilikçilik anlamında verip vermediklerini belirlemeye çalıştım.

Üniversitelerin 2015 yılı ödenek teklif tavanlarını (Milyon TL) Anadolu Ajansının haberinden aldım. 2014 yılı Girişimcilik ve Yenilikçilik endeksi değerlerini (%) TÜBİTAK’ın yayınladığı tablodan elde ettim. TÜBİTAK endeks puanına göre ilk 50 üniversitenin puanlarını açıklamakta. Bunlardan 15 tanesi vakıf üniversitesi olduğundan ve vakıf üniversiteleri bütçeden ödenek talep etmediğinden analize tabi tutabildiğim üniversite sayısı 35’e indi. Verileri SPSS paket programına girerek analiz ettim.

Bu değişkenler için bazı özet istatistikler ve kutu grafikleri Şekil 1’de verilmektedir. Şekil 1’den görüleceği üzere girişimcilik/yenilikçilik açısından veriler sağa çarpık bir dağılım göstermektedir. Bu durum girişimcilik/yenilikçilik puanlarının düşük değerlerde daha yoğun kümelendiği anlamına gelmektedir. Üniversitelerin yarısının girişimcilik/yenilikçilik puanı 40,75’in altındadır. Ayrıca ODTÜ’nün girişimcilik/yenilikçilik açısından diğer üniversitelere göre bir aykırı değer olduğu ve yüksek puana sahip olduğu da söylenebilir. 2015 yılı ödenek tavanlarının da sağa çarpık olduğu ve düşük ödenek talep eden üniversitelerin daha yüksek sayıda olduğu söylenebilir. Ödenek talebi açısından İstanbul Üniversitesinin bir uç değer olduğu, Ankara ve Hacettepe Üniversitelerinin aykırı değer oldukları ifade edilebilir. Bu üç üniversite, geri kalan 32 üniversiteye göre daha yüksek ödenekler (600 Milyon TL’nin üzerinde) talep etmektedir.

Şekil 1. Özet İstatistikler ve Kutu Grafikleri

Şekil 1. Özet İstatistikler ve Kutu Grafikleri

Talep edilen ödeneklere karşılık girişimcilik/yenilikçilik puanlarının serpme grafiği Şekil 2’de yer almaktadır. Şeklin görsel incelemesi sonucunda üniversitelerin ödenek ve girişimcilik/yenilikçilik açısından üç kümede toplandığı söylenebilir. Her kümenin girişimcilik/yenilikçilik ile ödenek taleplerine ilişkin ortalamalar ve standart sapmalar (parantez içinde) şekilde yer almaktadır. Bu ortalamaların kümelere göre anlamlı bir farka sahip olup olmadıkları tek yönlü varyans analizi ile test edilmiştir. %5 anlamlılık düzeyinde yapılan varyans analizinde hem talep edilen ödenekler hem de girişimcilik açısından grup ortalamaları arasında anlamlı farklar bulunmuştur (p-değerleri = 0,000). Bu farkların hangi gruplar arasında oluştuğunu belirlemek için ikili karşılaştırmalara geçilmiştir. Burada girişimcilik/yenilikçilik puanı açısından %5 anlamlılık düzeyinde (2) ve (3) numaralı kümeler arasında anlamlı bir fark tespit edilmemişken; (1) numaralı grubun diğer iki gruptan daha yüksek girişimcilik/yenilikçilik ortalamasına sahip olduğu tespit edilmiştir. Talep edilen ödenekler içinse %5 anlamlılık düzeyinde (1) ve (2) numaralı kümelerin ortalamaları arasında fark tespit edilemezken; (3) numaralı kümenin ortalamasının diğer iki kümeden anlamlı derecede yüksek olduğu belirlenmiştir.

Şekil 2. Talep Edilen Ödeneğe Karşılık Girişimcilik/Yenilikçilik Puanı

Şekil 2. Talep Edilen Ödeneğe Karşılık Girişimcilik/Yenilikçilik Puanı

Yukarıdaki ikili karşılaştırmalar sonucunda şu yorumlar yapılabilir: (1) numaralı küme genel olarak ödenek talebi düşük ama girişimcilik/yenilikçilik puanı yüksek olan üniversitelerden oluşmaktadır. Bu üniversiteler aldıkları ödenekleri girişimcilik/yenilikçiliğe dönüştürme açısından en etkin gruptadırlar.(2) numaralı küme hem ödenek talebi hem de girişimcilik/yenilikçilik puanı düşük olan üniversiteleri temsil etmektedir. Bu üniversiteler (1) numaralı kümeyle benzer ödeneklere sahipken, bu ödenekleri girişimcilik/yenilikçiliğe dönüştürme açısından daha düşük etkinlik seviyesindedirler. (3) numaralı küme ise ödenek talebi yüksek ancak girişimcilik/yenilikçilik puanı düşük olan üniversitelerden oluşmaktadır. Bu kümedekiler genel olarak ödenekleri girişimcilik/yenilikçiliğe dönüştürme açısından en düşük performansa sahiptirler.

Bu gruplarda yer alan üniversiteler Şekil 3’de verildiği gibidir. Küme içinde üniversitelerin sıralaması alfabetik olarak yapılmıştır. Buna göre Anadolu, Boğaziçi, İstanbul Teknik, Orta Doğu Teknik, Selçuk ve Yıldız Teknik Üniversiteleri ile Gebze ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüleri en etkin devlet üniversiteleridirler. En az etkin olanlar ise Ankara, Ege, Gazi, Hacettepe ve İstanbul Üniversiteleridir. Özellikle bu iki küme karşılaştırıldığında, en az etkin olan üniversitelerin öğrenci sayılarının genellikle yüksek olan üniversitelerden oluştuğu görülmektedir. En etkin grupta yer alan Yüksek Teknoloji Enstitülerinde öğrenci sayıları genelde düşüktür. Bu durum öğrenci sayısındaki artışların girişimcilik ve yenilikçiliğin önünde bir engel oluşturabileceği şeklinde yorumlanabilir. Ayrıca yine etkin grupta yer alan ODTÜ ve Yıldız Teknik gibi üniversitelerin girişimcilik/yenilikçilik alanında daha etkin olmalarında mühendislik fakültelerinin önemli bir rol oynadığı da iddia edilebilir.

Şekil 3. Üniversitelerin Etkinlik Grupları

Şekil 3. Üniversitelerin Etkinlik Grupları

Bu çalışmada basit istatistiksel teknikler kullanılarak üniversitelerin talep ettikleri ödeneklere karşılık girişimcilik/yenilikçilik düzeyleri incelenmiştir. Tabi ki bu çalışma üniversitelerin etkinlikleri açısından kaba bir fikir sunmaktadır. Daha ayrıntılı ve hassas bir inceleme için üniversitelerin çeşitli girdilerinin (ödenekler, alan, öğretim üyesi sayısı vb.) ve çıktılarının (yayın sayısı, mezun sayısı, paten/ödül sayısı vb.) birlikte ele alındığı bir çalışma yapılması gerekmektedir. Bu sayede hangi girdilerde kısıntı veya hangi çıktılarda artış yapılarak üniversitelerin etkinliklerinin yükseltilebileceği belirlenebilir.

Buna karşın yaptığımız çalışma bazı devlet üniversitelerin ödeneklerini girişimcilik/yenilikçiliğe dönüştürmede diğer devlet üniversiteleri kadar etkin olmadığını göstermektedir. Temennimiz üniversitelerin benzer incelemeleri kendileri için yaparak eksik yönlerini belirleyebilmeleri ve gelecekte daha iyi noktalara gelebilmeleri yönündedir.

Reklamlar