İstatistiksel İletişim Topluluğu'nun Bilgi Paylaşım ve Üretim Ortamı

Posts tagged ‘kilise’

Anselmus’un Ontolojik Tanrı Kanıtlaması

Anselm-CanterburyVitPascal’ın Büyük Kararı’nı okuduktan sonra kafamda birçok soru belirmişti. Onlardan bazılarına cevap buldum, bazılarına halen cevap bulamadım. Bu sorulardan bir tanesi de “Pascal’ın 17. Yüzyılda düşündüğü bu oyunun başlangıcını felsefe tarihi içerisinde kimler yapmıştı acaba?” Felsefe Tarihine baktığımızda ilk çağlardan bu yana gündemde olan bu konunun en belirgin şekilde ortaya çıktığı ve tartışmaların alevlendiği dönemin Orta çağda yaşayan filozof Anselmus döneminde, Anselmus’un Tanrıyı akılla kanıtlamaya çalışma çabalarında görüyoruz. Bu yazımda kısaca Anselmus’un yaşamından ve “ontolojik tanrı kanıtlamasından” bahsedeceğim. Bu konuda yeterli okuma yaptığım ve düşüncelerimin yeni şeyler yazmak için olgunlaştığını söyleyemem fakat farklı kaynaklardan derlediğim bilgilerle bu konuya yüzeysel giriş niteliğinde bir makale yazdım. İlerleyen süreçte bu konuya ilişkin daha kapsamlı makaleler yazacağım.

Anselmus Kimdir?

Anselmus, (Aziz Anselmus) 1033-1109 yılları arasında yaşamış olan ve Tanrı’nın varlığına ilişkin ontolojik kanıtıyla tanınan Hristiyan filozof, başrahip, keşiş. Canterburyli Anselmus, Skolâstik düşüncenin kurucusu sayılabilir. 27 yaşındayken Abbey of Bec kilisesine girdi ve 1079’da başrahip oldu. 2. William tarafından Canterbury Başpiskoposluğuna atandı. 1097 ve 1100 arasında sürgün edildi. 1105 – 1107 arasında devletle kilise arasındaki “üniforma çatışmasına” maruz kaldı. Kilise 1720 yılında Anselmus’u “Doctor of the Church” olarak deklare etti. Bu unvan teoloji ve öğretiye katkıları olanlara verilen bir unvandır.

Anselmus’un felsefesine kaynaklık eden yapıtlar “Doğru Üzerine Konuşma”, “Yaradanın özü üzerine monolog”, “Tanrı – İnsan Neden?” dir.

Bu yapıtların içinde Tanrı’yla ilgili görüşlerini derli toplu yansıtan paragraflardan birisi 1077’de Monologion (Yaradanın özü üzerine monolog) adlı eserinde görülür:

“If anyone does not know, either because he has not heard or because he does not believe, that there is one nature, supreme among all existing things, who alone is self-sufficient in his eternal happiness, who through his omnipotent goodness grants and brings it about that all other things exist or have any sort of well-being, and a great many other things that we must believe about God or his creation, I think he could at least convince himself of most of these things by reason alone, if he is even moderately intelligent.”

Ontolojik Tanrı Kanıtlaması

Anselmus öğretisinde Augustinus’un izinde yürümüş, ondan aldığı “Anlamak için inanıyorum” önermesine açık ve kesin bir anlam kazandırmış; inancın en yüksek sırlarını akıl ile temellendirmeye çalışmıştır. Ona göre bilgi doğru yargılarla kurulup gerçekleşir. “Mutlak bir varlık” olmalıdır ki “varolan şeyler” de ona katılsınlar, ondan pay alıp varlık kazanabilsinler. Yine bunun gibi, bir “mutlak iyi”, bir “mutlak değer” yoksa “iyi olan”, “değerli olan” bir şey de olamaz. Demek ki, bir “mutlak varlık”, bir “mutlak iyi”, yani Tanrı vardır. Bu düşünce dizisine göre var olmalıdır. İşte bu bir Tanrının varlığını tanıtlama denemesidir.

Tanrı’nın var olduğunu temellendirmek için ileri sürdüğü bir başka yolda “Ontolojik Tanrı Kanıtlaması”dır. Bu kanıtlamayı kısaca açıklamak gerekirse, Tanrı kavramından Tanrının var olduğu sonucu şöyle çıkarılır: Kavramına, tanımına göre Tanrı, “en yetkin varlık”tır.  Tanrının var olmadığını düşünürsek, Tanrı “en yetkin varlık” olmaz artık. Çünkü “bir şey”, yani “var olmak” niteliği, yüklemi eksilmiştir kendisinden. Bununla da “eksik” bir varlık olmuştur Tanrı; bu da tanımı ile çelişyik. Öyle ise, “en yetkin varlık” olan Tanrı’nın “varolması” gerekir.

Büyük ölçüde Macit Gökberk hocanın konuyla ilgili anlatımından yararlanarak konuyu kısaca özetlemeye çalıştım. Bu, inanç ve akıl bilgisini bağdaştırma, din ile felsefeyi uzlaştırma denemesi kilise tarafından olumlu karşılanmamıştır. Zaten kısa bir süre sonra kilise bu düşünceleri mahkûm etmiştir. Bu konuyla ilgili aşağıdaki okuma listelerinden daha ayrıntılı yararlanabilirsiniz.

Yararlanılan Kaynaklar ve Okuma Önerisi

Gökberk, Macit (2013) Felsefe Tarihi, Remzi Kitabevi

Adugit, Yavuz (23.06.2014)  İnanç İle Akıl İlişkisi Açısından Anselmus, http://dusundurensozler.blogspot.com/

Wikipedia, Anselm of Canterbury – Doctor of the Church – Investiture controversy

ANSELM, Basic Writings , (Çev: S.N. Deane), Open Court Publishing Company, La Salle, 1962.

ANSELMUS, Hakikat Üzerine, Ortaçağda Felsefe, (çev: Betül Çotuksöken, Saffet Babür), Kabalcı Yayınları, İstanbul, 1989.

ÇOTUKSÖKEN, Betül, BABÜR, Saffet, Ortaçağda Felsefe , Kabalcı Yayınları, İstanbul, 1989.

ÇOTUKSÖKEN, Betül, Ortaçağ Yazıları , Kabalcı Yayınları, İstanbul, 1993.

GİLSON, Etienne, Ortaçağ Felsefesinin Ruhu , Açılımkitap, İstanbul, 2003.

KABADAYI, Talip, A Misconception of Anselm’s Ontological Argument in the Medieval Era, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (Cilt 15, Sayı 2, Aralık), Ankara, 1998.